| |
|
| |
|
ZACHODNIOPOMORSKA SIEĆ Wspólne działania dają większe możliwości - zasada prosta i znana od wieków. Stosowana także przez ośrodki edukacji ekologicznej woj. zachodniopomorskiego. Podnoszenie kwalifikacji osób zajmujących się edukacją, wymiana doświadczeń, wyjazdy szkoleniowe, podglądanie pomysłów, szybka wymiana informacji, wzajemna promocja i wspieranie się - to przekłada się na konkretny wynik edukacyjny w postaci poprawiania świadomości ekologicznej społeczeństwa. Zachodniopomorska Sieć Ośrodków Edukacji Ekologicznej i Przyrodniczej podsumowuje miniony rok i podejmuje nowe inicjatywy. W jedności siła Początek roku to dobry czas na podsumowanie dotychczasowej działalności. Minął bowiem trzeci rok działalności Zachodniopomorskiej Sieci Ośrodków Edukacji Ekologicznej i Przyrodniczej, bogaty w wydarzenia i wspólne inicjatywy. W ciągu 2007 roku w ramach działalności Sieci odbyło się kilka szkoleń, konkursów, akcji. Sztandarowym działaniem Sieci jest Wojewódzki Konkurs kreatywnego ekologa "Moja miejscowość to Zielony Punkt". Finał konkursu odbył się, tak jak w latach poprzednich, w siedzibie Wolińskiego Parku Narodowego w Międzyzdrojach. Jak podkreślają koordynatorzy, jest to trudny konkurs. Składa się z kilku etapów, drużyny wykonują m.in. prace pisemne, prace badawcze, prezentacje, uczestniczą w konkursie wiedzy o środowisku. Każdy z etapów wymaga dobrego przygotowania i jest pracochłonny. Podczas finałów, kiedy jurorzy zajmują się ocenianiem prac, młodzież ma czas dobrze zorganizowany - podziwia uroki wolińskiej przyrody, odwiedza wioskę wikingów, udziela się artystycznie. Konkurs jest więc połączeniem sprawdzianu wiedzy z odpoczynkiem na łonie przyrody. Kilkudniowy pobyt w Wolińskim PN jest sam w sobie dla wielu dzieci dużym wyróżnieniem za wykonaną pracę i jest rzadką okazją do odpoczynku w tak pięknej scenerii nad morzem. Od początku swej działalności Sieć organizuje warsztaty dla koordynatorów-sygnatariuszy Sieci, które mają za zadanie podnoszenie kwalifikacji edukatorów, poznawanie nowych metod edukacyjnych i elementów dydaktyki. W tym roku pierwsze szkolenie odbyło się w Cieszynie k. Złocieńca na terenie Drawskiego Parku Krajobrazowego i dotyczyło Szkolnej kampanii ekologicznego stylu życia. W czasie tych warsztatów akcenty przyrodnicze wprowadził dr Marcin Kubus z Katedry Dendrologii i Kształtowania Terenów Zieleni Akademii Rolniczej w Szczecinie, w wykładzie o czterech porach roku w przyrodzie. Spotkaniu towarzyszyły warsztaty w glinie oraz tworzenie rękodzieła z siana. Drugi dzień szkolenia odbył się w Nadleśnictwie Drawsko. Kolejne spotkanie dotyczyło ogólnopolskiego programu edukacyjnego "Czym skorupka za młodu nasiąknie, czyli jak pokochać przyrodę, żeby ona pokochała nas" - adresowanego do uczniów klas I-III szkół podstawowych, który służy kształtowaniu aktywnych postaw sprzyjających ochronie środowiska. Dzięki temu szkoleniu do każdego ośrodka trafił zestaw edukacyjny, bogaty w techniczne metody wyjaśniania niektórych zjawisk i zależności przyrodniczych, wyłonionych zostało także kilku koordynatorów programu w woj. zachodniopomorskim. W 2007 r. odbyły się także trzydniowe polsko-niemieckie warsztaty u naszych niemieckich sąsiadów - w ośrodkach edukacyjnych, ekologicznym gospodarstwie rolnym i landowych parkach narodowych. Wiele pomysłów i idei wartych będzie przeszczepienia na polski grunt, wiele narzędzi stosowanych w edukacji przez niemieckich partnerów jest ciekawych i wartych wykorzystania. W czasie objazdu miało miejsce także spotkanie z Ministrem Środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego w Schwerin. W ramach rewizyty niemieccy edukatorzy przyjadą w maju do Polski odwiedzić nasze ośrodki. Zachodniopomorska Sieć Ośrodków Edukacji Ekologicznej i Przyrodniczej uczestniczyła w ubiegłym roku w Międzynarodowych Targach POLEKO, głównie w części edukacyjnej i prezentacyjnej. Członkowie-sygnatariusze Sieci starają się promować ideę Sieci podczas różnych spotkań zewnętrznych, na przykład podczas Dni Ziemi, wykładów dla studentów, Tygodnia Ekologicznego i tego typu wydarzeń. Dane zebrane przez wszystkie ośrodki wskazują na wzrastające zainteresowanie edukacją ekologiczną wśród społeczeństwa w woj. zachodniopomorskim. I zapewne będzie ono się zwiększało, ponieważ Sieć ma plany na następne lata, a wiele pomysłów już zostało zapoczątkowanych. Planuje się stworzenie specjalnej strony internetowej, gdzie wszystkie 23 ośrodki na mapie województwa będą mogły się zaprezentować. Odbędą się kolejne spotkania warsztatowe, a także następna edycja Konkursu kreatywnego ekologa "Moja miejscowość to Zielony Punkt". Tematami przewodnim IV edycji będą obserwacje fauny pod hasłem "Zwierzęta mojej okolicy" oraz temat "Szkolna ostoja przyrody". - To już czwarty rok działalności sieci. Nasza jednostka ma przyjemność koordynowania działań Sieci w roku 2008. Będzie to inspirowanie, motywowanie do pracy, ponieważ działać w grupie jest łatwiej i szybciej - mówi Krzysztof Grzegorczyk z Wolińskiego Parku Narodowego. - Wspólne działania dają większy potencjał i większe możliwości, to więcej osób z ciekawymi pomysłami na działalność edukacyjną. Ogromny wkład w dotychczasowe działania Sieci miały poprzednie ośrodki-koordynatorzy działań sieci - Ośrodek Edukacji Ekologicznej Pojezierza Drawskiego i Ińskiego ze Złocieńca oraz Ośrodek Edukacji Przyrodniczej Ligi Ochrony Przyrody ze Szczecina, a także koordynatorzy wspierający. Praca koordynatorów jest ciągła, nie zaczyna się wszystkiego od początku, ponieważ wybrany koordynator wspierający staje się automatycznie głównym koordynatorem w roku kolejnym. Od samodzielności do stowarzyszenia Ośrodki-sygnatariusze sieci po kilku latach wspólnych inicjatyw postanowiły nadać swojej działalności bardziej formalny status. W styczniu 2008 r. odbyło się zebranie założycielskie stowarzyszenia Zachodniopomorska Sieć Edukacji Przyrodniczej. Taka formuła pozwoli ośrodkom ubiegać się o znaczne środki ze źródeł innych niż dotychczas. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Szczecinie, który od początku roztacza "parasol ochronny" nad siecią, ma wiele innych wnioskujących i wiele innych priorytetów poza edukacją ekologiczną. - Chcielibyśmy wyjść trochę na zewnątrz. Są pieniądze do skonsumowania i jeżeli my jako Sieć nie sięgniemy po nie, to zrobi to ktoś inny. Myślę, że warto o te środki powalczyć - mówi Elżbieta Hołubczat, Dyrektor Zespołu Drawskiego i Ińskiego Parku Krajobrazowego w Złocieńcu. Stowarzyszenie będzie wspierało działania Sieci, będzie narzędziem do osiągnięcia założonych celów. Sięgnięcie po środki, na przykład unijne, pozwoli Sieci na wzbogacenie i rozszerzenie działalności, być może uda się wyposażyć w sprzęt edukacyjny nie tylko same ośrodki, ale także szkoły współpracujące bliżej z Siecią. - Działalność ośrodków do tej pory była dosyć spontaniczna, ośrodki same się zrzeszały, teraz ta działalność się formalizuje - mówi Bolesław Kilian, Wiceprezes Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Szczecinie. - Fundusz zastanawia się, czy ta decyzja nie wpłynie na wizerunek Sieci, dotyczący jej autentyczności i spontaniczności. Z drugiej strony zdajemy sobie sprawę z potrzeb ośrodków i wiemy, że zrzeszenie się w stowarzyszeniu ma polegać na korzystaniu z szerszej palety możliwości finansowych, ponieważ dotychczas ośrodki albo indywidualnie starały się o fundusze na działalność, albo nie miały osobowości prawnej, co ograniczało znacznie ich możliwości. Jako stowarzyszenie mogą starać się o środki nie tylko w Funduszu, ale też na zewnątrz. Fundusz będzie jednak nadal wspierał i patronował tej inicjatywie. W statucie Stowarzyszenia czytamy: "Uznając prawo każdej istoty żywej do godnego życia w czystym i bezpiecznym środowisku za jedną z podstaw godnego życia oraz stojąc na stanowisku pełnego poszanowania integralności natury i zachodzących w niej zjawisk ze społecznym i gospodarczym funkcjonowaniem człowieka w środowisku, zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju, Zachodniopomorska Sieć wyznacza sobie misję ratowania i poprawy stanu środowiska, ochrony przyrody oraz życia i zdrowia człowieka". Celami Sieci są: * Rozwijanie i wspieranie działań w zakresie edukacji ekologicznej i przyrodniczej; * Działalność w zakresie kształtowania postaw obywatelskich; * Zachowanie i wzbogacanie zasobów środowiska naturalnego. Czyli jak dotychczas - upowszechnianie wiedzy i kształtowanie proekologicznych postaw. Ogrody leśne Wiele osób zajmujących się edukacją ekologiczną zastanawia się jakimi działaniami można podnieść walory edukacyjne i wizualne ośrodków edukacji? Tak, by oprócz suchej teorii pokazać dzieciom i młodzieży fragment żywej przyrody. Podczas spotkania warsztatowego Sieci w grudniu w Pobierowie dr Marcin Kubus z Katedry Dendrologii i Kształtowania Terenów Zieleni AR w Szczecinie przedstawił możliwości zagospodarowania terenów zielonych przy ośrodkach pod kątem prowadzonej edukacji ekologicznej. Dr Kubus skupił się na ogrodach leśnych. Wbrew pozorom nie chodzi tu o zakładanie ogrodu w lesie, ale o przekształcanie niektórych elementów zantropogenizowanych w stronę półnaturalnego lasu. Pierwsze ogrody leśne w Europie zaczęto tworzyć w połowie XIX wieku. Powstawały na bazie nurtu nauralistycznego w powiązaniu z rodzącym się wówczas ruchem ochrony przyrody. Tereny typowo naturalistyczne wskazują na to, co potencjalnie mogła zdziałać natura. Z definicji ogród leśny to ogród z charakterystyczną dla lasu piętrowością - piętrem wysokich drzew tworzących sklepienie, następnie piętrem niskich drzew, krzewów, roślin zielnych, pnączy, warstwą ściółki i strefą wzrostu korzeni. Ta piętrowość jest wyraźna i przy projektowaniu ogrodów leśnych należy ją zachować. Ogród leśny można założyć na istniejącym fragmencie lasu, działce wypoczynkowej lub w ogrodzie przy parku. Dobrym miejscem usytuowania takiego ogrodu są uczęszczane szlaki w podmiejskich lasach, miejsca rekreacji i oczywiście ośrodki edukacji przyrodniczej. Podstawą ogrodu jest umiejętne wykorzystanie roślin naturalnie występujących w środowisku leśnym oraz wprowadzaniu gatunków innych. Przy doborze roślinności należy się kierować funkcjami, jakie będzie one spełniała w ogrodzie - w przypadku ośrodka edukacyjnego będą to funkcje ekologiczne, dydaktyczne i uatrakcyjniające teren. - Tworząc ogród leśny nie chodzi o odtwarzanie przyrody, lecz o umiejętne połączenie aspektów przyrodniczych, dekoracyjnych i dydaktycznych - podkreśla dr Marcin Kubus. Należy najpierw dobrze rozpoznać siedlisko, aby dobrze dopasować rośliny do istniejącego siedliska. - Wprowadzanym roślinom stawiamy pewne wymagania praktyczne, tak aby ich obecność nie wiązała się z ogromnym nakładem pracy. Rośliny dobieramy pod kątem konkurencyjności, siły wzrostu, możliwości rozprzestrzeniania się - wszystko po to, by ogród mógł w pewnym momencie sam funkcjonować bez zbyt dużej ingerencji z naszej strony - dodaje dr Kubus. Najczęściej do nasadzeń wykorzystuje się gatunki rodzime, naturalnie występujące w środowisku leśnym, można jednak wprowadzać gatunki obce, które charakterem pasują do założeń naturalistycznych. Dobór roślin nie oparty na rozpoznaniu siedliskowym i cechach plastycznych roślin może doprowadzić do dysharmonii i bałaganu w ogrodzie, ponieważ ogród ma być wkomponowany w układ leśny terenu. Ogrody leśne to ogrody ekologiczne, w których staramy się ograniczać do minimum zabiegi pielęgnacyjne, a szczególnie chemiczną ochronę roślin i nawożenie mineralne. Poprzez sadzenie roślin okrywowych oraz mulczowanie (pokrywanie powierzchni gleby materią organiczną lub nieorganiczną, np. wiórami drzewnymi czy trawą) ograniczamy występowanie niepożądanych gatunków i chwastów. Cechy plastyczne roślin, które decydują o ich walorach wizualnych to wielkość, pokrój, struktura i barwa. Dobrze jest wykorzystać rośliny o dużym znaczeniu biocenotycznym, a więc na przykład takie, które stanowią pożywienie dla ptaków, czy rośliny miododajne. Ponadto pamiętajmy o roślinach ozdobnych i użytkowych (np. zioła, rośliny lecznicze), zespołach roślin (np. wrzosowiska), bylinach, roślinach cebulowych, paprociach i mchach, a także martwych drzewach (miejsce edukacyjne o drugim życiu drzewa). Równie ważne w ogrodzie są elementy edukacyjne i rekreacyjne. Rośliny stanowiące obiekt edukacyjny lub specyficzne zbiorowiska powinny być zaopatrzone w etykiety lub tabliczki informacyjne. Mała architektura stanowi dodatkowy element wzbogacający nasz ogród - a więc ławki, wiaty, ale też bardziej zaawansowane - np. parki linowe, ogrody zabaw dla dzieci. Dobrze skomponowany ogród leśny może bardzo uatrakcyjnić prowadzenie edukacji ekologicznej. tekst: Monika Romańska a.-c. Spotkanie założycielskie stowarzyszenia Zachodniopomorska Sieć Edukacji Przyrodniczej |
|