galeria

Sprawozdanie z międzynarodowych warsztatów edukacyjno - muzealnych
w Danii w Centrum Przyrodniczym NaturBornholm połączone z prezentacją walorów przyrodniczych województwa zachodniopomorskiego
w dniach 2-5 października 2008 roku.

Organizatorem wyjazdu był Woliński Park Narodowy i Okręg Ligi Ochrony Przyrody w Szczecinie, które wspólnie reprezentowały Zachodniopomorską Sieć Ośrodków Edukacji Ekologicznej i Przyrodniczej.

Warsztaty rozpoczęły się 2 października o godz. 7.00 przejazdem wszystkich uczestników warsztatów spod Centrum Edukacyjno - Muzealnego Wolińskiego Parku Narodowego w Międzyzdrojach do Sassnitz w Niemczech. W jego trakcie został przedstawiony przez organizatorów program warsztatów oraz ogólne informacje o Centrum Przyrodniczym NaturBornholm. Poruszone zostały także zagadnienia dotyczące aktualnych działań Zachodniopomorskiej Sieci Ośrodków Edukacji Ekologicznej i Przyrodniczej. W Sassnitz, około godz. 11.00 uczestnicy warsztatów wjechali na prom BORNHOLMS TRAFIKKEN, którym przeprawili się do miejscowości Ronne na Bornholmie. Rejs przebiegł bez zakłóceń i około godz. 15.00 uczestnicy dotarli na wyspę.

Zajęcia zostały rozpoczęte w Muzeum Historycznym w Ronne. Przed nim czekała na grupę pani Hanna Piórska - prowadząca warsztaty ze strony duńskiej i jednocześnie przewodniczka i tłumacz, opiekująca się uczestnikami warsztatów w trakcie całego pobytu na Bornholmie. W muzeum została zaprezentowana historia wyspy od około 9500 r. p.n.e. Właśnie z tego okresu pochodzą najstarsze ślady osadnictwa. "Ścieżka edukacyjna" na terenie muzeum prowadziła poprzez rożne epoki: paleolit, neolit, brąz, wczesną i późną epokę żelaza, okres germanizmu, wikingów, średniowiecze, czasy II wojny światowej. Na jej "trasie" zaprezentowane zostały przedmioty codziennego użytku z tych epok, meble, stroje ludowe itp.

Jako następny punkt program przewidywał Rytterknarten - wieżę widokową z panoramą na wyspę. Niestety deszcz i silny wiatr pokrzyżował te plany, gdyż pogoda uniemożliwiła wejście na wieżę. Złe warunki pogodowe wymusiły również rezygnację z takich punktów programu jak: zapoznanie się z unikalną roślinnością ruchomych wydm, zwiedzenie plantacji leśnej hamującej przemieszczanie się piasku oraz jedynego w Danii wrzosowiska na piaskowego w Balce.

Przez cały pobyt na Bornholmie uczestnicy warsztatów byli zakwaterowani w hostelu Mobelfabrikken. Pierwsze zajęcia odbyły się na ścieżce edukacyjnej Risebak - "Mały zagajnik", gdzie uczestnicy warsztatów zapoznali się z założeniami edukacji prowadzonej przez Centrum Przyrodnicze NaturBornholm, której istotą, wg słów pracowników, jest to by "zajęcia edukacyjne nie tylko uczyły, ale również dostarczały przeżyć osobom biorącym w nich udział". Dzięki ścieżce Risebak uczestnicy zajęć mogą cofnąć się w czasie o ok. 220 milionów lat - do triasu. Przy plaży, przez którą biegnie ścieżka, uczestnicy obserwują gruboziarnisty piaskowiec, pokłady zielonej i czerwonej gliny oraz drobnego piasku (skąd strumień Risebak uchodzi do Bałtyku). Następne pokazowe zajęcia edukacyjne dotyczyły "polowania na skamieniałości". Wszyscy uczestniczy warsztatów dostali specjalne młotki, okulary ochronne i inne proste narzędzia geologiczne. Zadaniem grupy była eksploracja kamieni oraz łupek skalnych w celu odnalezienia fosyliów zgromadzonych na przeznaczonej do tego przestrzeni badawczej. Celem tego punktu programu było nauczenie się, wśród jakich rodzajów skał i kamieni należy szukać skamieniałości, jak poprawnie rozłupywać materiał oraz w jaki sposób oznaczać skamieniałości. W tym dniu węzłowym punktem warsztatów były zajęcia w NaturBrnholm. Niezwykłe wrażenie wywarła "Ścieżka przeszłości" prowadząca wokół Centrum. Biegnie ona poprzez dzikie i suche pastwisko, na którym pasłą się owce i kozy, otoczona charakterystycznymi murkami z kamieni. Na tej trasie umiejscowione są dwa główne stanowiska edukacyjne. Pierwszym z nich jest miejsce łączenia się płyt tektonicznych: skandynawskiej i europejskiej. Drugie to miejsce dawnego piaszczystego dna oceanu, obecnie skała, w której wyciśnięte jest unikatowe odbicie meduzy.

W oparciu o wymienione wyżej, niecodzienne geologiczne stanowiska dokumentacyjne uczestnicy warsztatów mogli zobaczyć oryginalne sposoby prowadzenia zajęć edukacyjnych w zakresie przyrody nieożywionej.

Po powrocie do budynku NaturBornholm miała miejsce prezentacja jednej z najbardziej spektakularnych pomocy naukowych do monitoringu i prostych pomiarów badawczych środowiska przyrodniczego. Stanowiło je mobilne mikrolaboratorium, które zostało zbudowane na bazie przyczepy przez jednego z głównych animatorów edukacji przyrodniczej w NaturBornholm - Finna Hansena.

Następnym punktem warsztatów było zwiedzanie Centrum NaturBornholm. W budynku do dyspozycji zwiedzający mają trzy sale wystawowe. Sala Odkryć to wielki plac zabaw - eksperymentatorium, gdzie można pogłębić swoją wiedzę przyrodniczą poprzez interaktywne gry, gdzie trzeba poruszyć pewne elementy, by zobaczyć istotę procesu i związki przyczynowo-skutkowe zachodzące w ekosystemach. Na "Wyspie Aktywności" prowadzone są zajęcia inspirowane przyrodą Bornholmu. "Maszyna Czasu" to specjalne pomieszczenie, gdzie za pomocą animacji, światła i dźwięku można podróżować 1700 milionów lat wstecz i poznać geologiczną przeszłość wyspy. Po wirtualnej podróży w maszynie zwiedzający przechodzą do "Sali Przeszłości", którą "wędrują" przez poszczególne okresy geologiczne historii Bornholmu poznając jednocześnie rozwój ewolucyjny zwierząt i roślin. Na tej "drodze" można spotkać jurajskie plezjozaury, drapieżnego dromeozaura i inne dinozaury żyjące niegdyś na Bornholmie, zaś w kredowej lagunie czekają na uczestników zajęć żywe kajmany, żółwie i ryby spokrewnione z piraniami. Sala teraźniejszości to informacje wyświetlone na szeregu rozpiętych żagli, oraz ogromne akwarium z bałtyckimi rybami, terraria z różnymi żywymi zwierzętami oraz modele i eksponaty. Ekspozycja ta to fascynująca całość opisująca różnorodność przyrody Bornholmu oraz sposoby wykorzystywania jej zasobów przez człowieka. Uczestnicy warsztatów rozpoczęli zwiedzanie od sztandarowego punktu NaturBornholm, jakim jest tzw. "Tętno Ziemi". Każdy tu mógł poczuć jak "oddycha" Ziemia lub jak upływa czas, mógł się położyć w specjalnie przygotowanym do tego miejscu - "pomarańczowej poduszce". Następną salą, do której udała się grupa, była "Sala Odkryć", która jest dużym placem zabaw, na którym dzięki doświadczeniom i zabawie można zdobyć widzę na temat sił natury, które ukształtowały Bornholm. Sala ta podzielona jest na 13 wysp, każda z wysp na swój temat: Wyspa Aktywności, Trzęsienia Ziemi, Życie wyspy, Skały i kamienie, Krajobraz, Procesy cykliczne, Pogoda i klimat, Czas, Ptaki, Morze Bałtyckie, Skamieniałości, Energia i środowisko, Ryty naskalne. Po zwiedzeniu w/w sali uczestnicy warsztatów udali się do "Maszyny czasu", która zabrała ich w podróż w czasie, przez historią Bornholmu - poprzez epokę lodowcową, okres kredy, jury, ordowiku i prekambru, prawie 1650 milinów lat wstecz. Po wyjściu z "maszyny czasu" uczestnicy wrócili do czasów teraźniejszych, przechodząc przez wystawy poświęcone tym epokom.

W NaturBornholm sposób poznawania przyrody urzekł przedstawicieli Zachodniopomorskiej Sieci swoją prostotą i fenomenalną siłą przekazu.

Po zakończeniu zwiedzania w sali seminaryjnej odbyło się spotkanie, gdzie przedstawiciele zarówno strony polskiej, jak i duńskiej, zaprezentowali kolejno walory naturalne Bornholmu i województwa zachodniopomorskiego oraz przedstawili prowadzone przez nich działania edukacyjne. Ze strony duńskiej, organizatorzy - pracownik NaturBornholm Hanna Piórska i Anja Vilsholm z Lasów Państwowych Danii - opowiedzieli o działalności i edukacji prowadzonej przez ich jednostki. Ze strony Polskiej jako pierwszy ze swoją prezentacją wystąpił Krzysztof Grzegorczyk - WPN, który zaprezentował Zachodniopomorską Sieć Ośrodków Edukacji Ekologicznej i Przyrodniczej. Jako następny zabrał głos Sławomir Kiszkurno - LOP, który przedstawił walory przyrodnicze województwa zachodniopomorskiego. Po nim swój referat wygłosiła Ewa Zdobylak, która omówiła działalność Zespołu Parków Krajobrazowych Doliny Dolnej Odry w Gryfinie i Elżbieta Hołuczbat, opisująca walory przyrodnicze Zespołu Drawskiego i Ińskiego Parku Krajobrazowego. Po zakończeniu odczytów strona polska, w ramach podziękowań za miłe przyjęcie, wręczyła opiekunom i prowadzącym zajęcia upominki. Sponsorami upominków byli Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Szczecnie oraz Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego w Szczecinie.

Trzeciego dnia warsztatów uczestnicy przejechali autokarem na północny kraniec wyspy. Zwiedzanie tej części wyspy rozpoczęto do ruin zamku warownego Hammershus. Przewodnik przedstawił w ciekawy sposób historię tego obiektu. W wymienionym przedstawieniu czynny udział wzięli uczestnicy warsztatów. Następnie wszyscy przejechali nad jezioro Hammerso i Opalsoen, gdzie czekała już Anja Vilsholm. Poprowadziła ona grupę ścieżką o nazwie Hammerknuden, biegnącą przez piękne jeziora wśród skał, skaliste wybrzeże Bornholmu, wrzosowiska skalne i pastwiska skalne. Zajęcia terenowe zakończone zostały testem dla uczestników warsztatów. Test polegał na odgadnięciu czterech rzeczy, które Anja omawiała podczas oprowadzania. Następnym punktem programu była Dolina Szczelinowa Dondalen. Przewodnikiem na tej ścieżce dydaktycznej był Jens Kofoed z NaturBornholm. Podczas zajęć na trasie przewodnik zwracał uwagę na fragmenty lasu naturalnego wraz obcymi i rzadkim gatunkami roślin. Ścieżka ta doprowadziła uczestników do uroczego strumyka i wodospadu, którzy idąc dalej, wzdłuż strumyka, doszli do kamienistej plaży i morza. Na koniec zajęć terenowych grupa udała się na Heligdomsklipperne - Świętych Skał koło Bornholms Kunstmuseum.

Wieczorem, ostatniego dnia warsztatów, odbyło się podsumowanie warsztatów oraz pożegnanie ze stroną duńską Spotkanie zostało zakończone deklaracją realizacji podobnych warsztatów dla pracowników NaturBornholm w Polsce przez Zachodniopomorską Sieć Ośrodków Edukacji Ekologicznej i Przyrodniczej. Warsztaty zostały zakończone 6 października około godz. 7.00 przed Centrum Edukacyjno - Muzealnym w Międzyzdrojach.

Niewątpliwym rezultatem warsztatów jest wzbudzenie zainteresowanie animatorów edukacji ekologicznej nowoczesnymi metodami prezentacji muzealnych oraz tworzenia niestandardowych wystaw i ekspozycji bazujących głównie na dynamicznych, aktywnych pomocach wystawienniczych, które wykluczają pasywny sposób zwiedzania i oprócz zmysłu wzroku oddziałują także na zmysł smaku, słuchu, zapachu, odczuwanie promieniowania cieplnego, ruchów powietrza itp. Poznanie tych niecodziennych form edukacji i pomocy dydaktycznych pomoże pracownikom Ośrodków we własnym zakresie sięgać po tego typu rozwiązania i stosować je we własnej praktyce wystawienniczej. Zaprezentowane na warsztatach innowacje a także niestereotypowe pomysły edukacyjne wedle opinii wszystkich uczestników warsztatów dadzą się wykorzystać i zaadoptować do realiów potrzeb i możliwości ośrodków edukacyjnych województwa zachodniopomorskiego.

Opracowali: Krzysztof Grzegorczyk WPN, Ewa Zdobylak PKDDO